Đo đường huyết tại nhà là một trong những cách giúp người bệnh tiểu đường chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe và kiểm soát lượng đường trong máu. Phương pháp quen thuộc nhất là sử dụng máy đo đường huyết bằng cách lấy một giọt máu ở đầu ngón tay. Tuy nhiên, hiện nay người dùng đã có thêm những lựa chọn khác, trong đó có các thiết bị giúp theo dõi đường huyết mà không cần phải chích đầu ngón tay liên tục.
Vậy máy đo đường huyết không lấy máu hoạt động như thế nào? Có phải tất cả các thiết bị được quảng cáo là “đo đường huyết không cần lấy máu” đều thực sự không xâm lấn? Và những loại nào có thể sử dụng tại nhà?
Máy đo đường huyết có bắt buộc phải lấy máu không?
Không phải tất cả các thiết bị theo dõi đường huyết hiện nay đều yêu cầu người dùng lấy máu ở đầu ngón tay.
Với máy đo đường huyết truyền thống, người dùng cần dùng kim chích để lấy một lượng máu nhỏ, sau đó đưa mẫu máu vào que thử. Thiết bị sẽ phân tích mẫu và đưa ra chỉ số đường huyết tại thời điểm đo.
Phương pháp này có ưu điểm là thao tác tương đối đơn giản, kết quả được cung cấp trực tiếp từ mẫu máu và chi phí thiết bị ban đầu thường không quá cao. Tuy nhiên, nếu phải kiểm tra nhiều lần trong ngày, việc chích đầu ngón tay thường xuyên có thể gây đau, khó chịu hoặc làm người dùng ngại theo dõi đường huyết đều đặn.
Sự phát triển của các thiết bị theo dõi đường huyết mới đã giúp giảm đáng kể nhu cầu phải chích ngón tay nhiều lần trong ngày.
Những loại thiết bị theo dõi đường huyết không cần chích đầu ngón tay
Hiện nay có thể chia các thiết bị được gọi là “đo đường huyết không cần lấy máu” thành hai nhóm chính: hệ thống theo dõi đường huyết liên tục và các thiết bị đo đường huyết không xâm lấn.
1. Máy theo dõi đường huyết liên tục CGM
CGM là viết tắt của Continuous Glucose Monitoring, tức hệ thống theo dõi đường huyết liên tục.
Đây là một trong những công nghệ phổ biến nhất dành cho người muốn hạn chế việc chích đầu ngón tay. Thiết bị thường gồm một cảm biến nhỏ được đặt dưới da, phổ biến ở vùng mặt sau hoặc mặt ngoài bắp tay tùy từng sản phẩm.
Khác với máy đo truyền thống lấy mẫu máu trực tiếp, cảm biến CGM theo dõi lượng glucose trong dịch kẽ nằm dưới da. Dữ liệu sau đó được truyền đến đầu đọc chuyên dụng hoặc điện thoại thông minh để người dùng theo dõi.
Một số hệ thống có khả năng tự động ghi nhận dữ liệu theo thời gian, từ đó tạo thành biểu đồ biến động đường huyết thay vì chỉ cung cấp một con số tại một thời điểm.
Các hệ thống phổ biến trên thị trường bao gồm những dòng sản phẩm như FreeStyle Libre của Abbott và Dexcom.
CGM có phải hoàn toàn không xâm lấn?
Không.
Đây là điểm người dùng cần phân biệt rõ.
Mặc dù CGM không yêu cầu chích đầu ngón tay để lấy máu mỗi lần đo, cảm biến vẫn phải tiếp xúc với môi trường bên trong cơ thể. Một sợi cảm biến rất nhỏ được đặt dưới da để theo dõi glucose trong dịch kẽ.
Vì vậy, gọi CGM là thiết bị “không cần chích ngón tay” sẽ chính xác hơn so với nói đây là thiết bị “hoàn toàn không xâm lấn”.
Tùy từng sản phẩm, cảm biến có thể cần thay mới sau một khoảng thời gian nhất định. Một số loại được thiết kế để sử dụng trong khoảng một đến hai tuần, trong khi thời gian sử dụng thực tế phụ thuộc vào từng hệ thống.
2. Thiết bị đo đường huyết không xâm lấn
Một nhóm sản phẩm khác được quảng bá với khả năng đo đường huyết mà không cần lấy máu và cũng không cần đưa cảm biến vào dưới da.
Các thiết bị này có thể được thiết kế dưới dạng đồng hồ thông minh, vòng đeo tay hoặc những thiết bị sử dụng công nghệ quang học, sóng điện từ hay các phương pháp cảm biến khác để ước tính chỉ số glucose.
Điểm hấp dẫn của nhóm thiết bị này là người dùng không phải chích máu và cũng không phải gắn cảm biến dưới da.
Tuy nhiên, cần đặc biệt thận trọng khi lựa chọn.
Không phải sản phẩm nào quảng cáo khả năng “đo đường huyết không cần máu” cũng có độ chính xác đủ để sử dụng thay thế cho phương pháp đo đường huyết đã được kiểm chứng. Một số thiết bị có thể cung cấp thông tin tham khảo, nhưng không nên mặc định rằng chỉ số hiển thị trên đồng hồ hoặc vòng tay có giá trị tương đương với kết quả xét nghiệm hoặc thiết bị theo dõi đường huyết được kiểm định.
Đặc biệt, người bệnh không nên tự ý thay đổi thuốc hoặc liều insulin chỉ dựa trên kết quả từ một thiết bị chưa được chứng minh đầy đủ về độ chính xác.
CGM và máy đo đường huyết truyền thống khác nhau như thế nào?
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở cách lấy dữ liệu.
Máy đo đường huyết truyền thống thường cho biết mức glucose tại thời điểm người dùng thực hiện phép đo. Muốn kiểm tra lại, người dùng cần thực hiện một lần đo mới và thường phải lấy thêm mẫu máu.
Trong khi đó, CGM có thể thu thập dữ liệu nhiều lần trong ngày. Người dùng có thể quan sát xu hướng đường huyết đang tăng, giảm hay tương đối ổn định.
Ví dụ, thay vì chỉ biết một con số đường huyết sau bữa ăn, người sử dụng CGM có thể theo dõi sự thay đổi của glucose trước và sau ăn, trong khi vận động hoặc trong thời gian ngủ.
Nhờ vậy, thiết bị không chỉ cung cấp một giá trị đơn lẻ mà còn giúp người dùng hình dung được diễn biến đường huyết trong một khoảng thời gian.
Ưu điểm của thiết bị theo dõi đường huyết không cần chích ngón tay liên tục
Một trong những lợi ích dễ nhận thấy nhất là giảm số lần phải chích đầu ngón tay.
Điều này đặc biệt thuận tiện đối với những người cần theo dõi đường huyết thường xuyên. Việc không phải lấy máu nhiều lần cũng có thể giúp người dùng duy trì thói quen kiểm tra đều đặn hơn.
Bên cạnh đó, hệ thống theo dõi liên tục còn cung cấp nhiều thông tin hơn so với một lần đo đơn lẻ.
Người dùng có thể theo dõi:
- Mức đường huyết hiện tại.
- Xu hướng đường huyết đang tăng hay giảm.
- Sự thay đổi đường huyết trong ngày.
- Biến động đường huyết sau khi ăn.
- Đường huyết trong thời gian ngủ.
- Những thời điểm đường huyết có xu hướng tăng hoặc giảm bất thường.
Một số hệ thống còn có chức năng cảnh báo khi glucose vượt quá hoặc thấp hơn ngưỡng được thiết lập, giúp người dùng có thêm thông tin để theo dõi tình trạng của mình.
Nhược điểm cần biết trước khi sử dụng
Dù mang lại nhiều tiện lợi, các thiết bị này không phải hoàn toàn không có hạn chế.
Chi phí cao hơn
So với một chiếc máy đo đường huyết truyền thống, hệ thống CGM thường có chi phí sử dụng cao hơn vì người dùng phải mua cảm biến và thay mới định kỳ.
Nếu sử dụng lâu dài, tổng chi phí cảm biến có thể trở thành yếu tố cần cân nhắc.
Cảm biến phải thay định kỳ
CGM không phải là thiết bị gắn một lần và sử dụng vĩnh viễn.
Tùy từng sản phẩm, cảm biến có thời gian hoạt động giới hạn và cần được thay mới theo hướng dẫn. Một số loại có thời gian sử dụng khoảng 7 ngày, trong khi những loại khác có thể kéo dài khoảng 10–14 ngày hoặc lâu hơn tùy công nghệ và phiên bản.
Có độ trễ so với đường huyết trong máu
Một đặc điểm quan trọng của CGM là thiết bị theo dõi glucose trong dịch kẽ chứ không đo trực tiếp lượng glucose trong máu tại từng thời điểm.
Do đó, khi đường huyết thay đổi nhanh, chẳng hạn sau khi ăn hoặc khi vận động, kết quả từ dịch kẽ có thể có độ trễ nhất định so với mức glucose trong máu.
Điều này cần được hiểu rõ để tránh nhầm lẫn giữa hai loại chỉ số.
Không phải lúc nào cũng thay thế hoàn toàn máy đo đường huyết
Trong một số tình huống, kết quả từ CGM có thể không phù hợp với cảm nhận của người dùng hoặc xuất hiện vấn đề với cảm biến.
Khi đó, người bệnh có thể cần kiểm tra lại bằng phương pháp đo đường huyết từ máu theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhà sản xuất.
Có nên mua đồng hồ đo đường huyết không cần chích máu?
Đây là vấn đề cần cân nhắc kỹ.
Trên thị trường có nhiều sản phẩm đồng hồ và vòng đeo tay quảng cáo khả năng đo glucose mà không cần lấy máu. Tuy nhiên, người mua không nên chỉ dựa vào quảng cáo hoặc tính năng được giới thiệu trên bao bì.
Trước khi lựa chọn, cần kiểm tra xem thiết bị có được cơ quan quản lý y tế hoặc các tổ chức có thẩm quyền đánh giá, cấp phép cho chức năng đo đường huyết hay không.
Đặc biệt, cần phân biệt giữa:
Thiết bị theo dõi glucose đã được kiểm chứng: có cảm biến và công nghệ được thiết kế chuyên biệt cho việc theo dõi glucose.
Thiết bị đeo tay quảng cáo khả năng đo đường huyết: có thể sử dụng các phương pháp cảm biến khác nhau nhưng mức độ chính xác và giá trị sử dụng y tế cần được xem xét riêng đối với từng sản phẩm.
Không nên mặc định rằng một chiếc đồng hồ có thể đo nhiều chỉ số sức khỏe thì cũng có khả năng đo đường huyết chính xác như một thiết bị y tế chuyên dụng.
Vậy loại nào phù hợp để theo dõi đường huyết tại nhà?
Nếu mục tiêu là giảm việc chích đầu ngón tay nhưng vẫn muốn theo dõi đường huyết thường xuyên, hệ thống CGM là một lựa chọn đáng tìm hiểu.
Nếu chỉ cần kiểm tra đường huyết tại một số thời điểm nhất định với chi phí tiết kiệm hơn, máy đo đường huyết sử dụng mẫu máu đầu ngón tay vẫn là phương pháp phổ biến.
Còn đối với những sản phẩm đồng hồ hoặc vòng tay quảng cáo khả năng đo glucose hoàn toàn không xâm lấn, người dùng nên kiểm tra kỹ thông tin về độ chính xác, tình trạng cấp phép và mục đích sử dụng trước khi quyết định.
Những điều cần lưu ý khi mua máy đo đường huyết
Trước khi mua, người dùng nên xem xét một số yếu tố:
- Thiết bị có được phép sử dụng cho mục đích theo dõi đường huyết hay không.
- Công nghệ đo là lấy máu, cảm biến dưới da hay hoàn toàn không xâm lấn.
- Cảm biến sử dụng được trong bao lâu và chi phí thay thế.
- Thiết bị có kết nối với điện thoại hay đầu đọc riêng không.
- Có cảnh báo khi đường huyết quá cao hoặc quá thấp hay không.
- Độ chính xác và giới hạn sử dụng được nhà sản xuất công bố như thế nào.
- Chi phí sử dụng lâu dài, không chỉ giá mua thiết bị ban đầu.
Kết luận
Ngày nay, người dùng không còn bị giới hạn ở máy đo đường huyết phải chích đầu ngón tay mỗi lần kiểm tra. Công nghệ theo dõi glucose liên tục đã giúp việc kiểm tra đường huyết thuận tiện hơn, đồng thời cung cấp nhiều dữ liệu về xu hướng thay đổi glucose trong ngày.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa “không cần chích đầu ngón tay” và “hoàn toàn không xâm lấn”. CGM vẫn sử dụng một cảm biến được đặt dưới da, trong khi các loại đồng hồ hoặc vòng tay quảng cáo đo đường huyết không xâm lấn cần được đánh giá thận trọng về độ chính xác và giá trị sử dụng.
Vì đường huyết là chỉ số có liên quan trực tiếp đến việc điều chỉnh chế độ ăn, thuốc và insulin, người bệnh nên lựa chọn thiết bị phù hợp với tình trạng của mình và sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Đặc biệt, không nên tự thay đổi phương pháp điều trị chỉ dựa trên kết quả của một thiết bị đo chưa được kiểm chứng đầy đủ.